مقررات جديد طراحي و اجراي «نماي ساختمان» به مناطق 22گانه ابلاغ شد،30 ضابطه براي نماي ساختمان‌ها

ضوابط طراحي و اجراي «نما» در ساختمان‌هاي جديد با هدف جلوگيري از ادامه آشفتگي سيماي پايتخت، ابلاغ شد. مقررات «نما» كه براي اولين‌بار، صورت ساختمان‌ها را همانند قسمت‌هاي پنهان سازه، مشمول رعايت اصول واحد مي‌كند، داراي 30 ضابطه است كه از ابتداي نما‌كاري (خريد مصالح) تا انتهاي آن را شامل مي‌شود. احكام ضوابط نما در 3 سطح «الزام»، «توصيه» و «پرهيز» تنظيم شده؛ به‌طوري‌كه استفاده از مصالح مقاوم در برابر فرسايش و آلودگي، «ضروري» و به‌كارگيري مجسمه و نمادهاي ضدفرهنگي و رنگ‌هاي تند، «ممنوع» عنوان شده است.

معاونت شهرسازي و معماري شهرداري تهران ضوابط جديد طراحي و اجراي «نما» در انواع ساختمان‌‌ها را به مناطق 22گانه ابلاغ كرد.

اين ضوابط پيش‌تر به‌صورت كلي مطرح شده بود اما هم‌اكنون جزييات آن كه شامل 30 نوع مقررات و دستورالعمل براي نحوه چيدمان نماي ساختمان‌ها مي‌شود، اعلام شده و بايد توسط سازنده‌ها، اعمال و مورد استفاده قرار بگيرد. ضوابط جديد از ابتدايي‌ترين مرحله نماكاري كه همان «خريد مصالح مخصوص نما» است، فرمان عمليات نما را تحت كنترل مي‌گيرد و سپس بر مراحل مياني هم‎چون «طراحي نما» و مرحله اصلي يعني «اجراي نما» نظارت مي‌كند.

صورت ساختمان‌ها به‌عنوان اجزاي تشكيل‌دهنده سيماي تهران، تاكنون چندان تحت كنترل واحد نبوده و برخلاف ساير قسمت‌هاي پنهان ساختمان كه مشمول مقررات نظام مهندسي و شهرداري است، اجراي «نما» عملاً خارج از محدوده استحفاظي اين دو نهاد بوده و نما‌‌ها بيش‌تر تحت‌تأثير سليقه بساز و بفروش‌ها و تقليد چشمي يك سازنده از كار سازنده ديگر، اجرا شده است.

به‌عنوان مثال، در سال‌هاي اخير، نوعي سنگ‌نما كه چندان هم دربرابر فرسايش ناشي از نور خورشيد و رطوبت و باد و باران، مقاومت كافي ندارد، به نماي غالب ساخت‌وسازهاي مسكوني بدل شده است. اين اواخر هم، نورپردازي‌هاي نه‌چندان جذاب، در ساختمان‌هاي جديد برخي مناطق مد شده است.

براي ساماندهي اين آشفته‌بازار، دفتر معماري و ساختمان معاونت شهرسازي ‌و معماري شهرداري تهران، مجموعه‌اي تحت عنوان «ضوابط عام نماي ساختمان» را تدوين كرده تا با اجراي آن توسط سازنده‌ها و نظارت شهرداران مناطق بر حسن‌اجراي اين ضوابط واحد، سيماي شهر تهران از آشفتگي سال‌هاي اخير فاصله گرفته و به سمت آراستگي حركت كند.

ضوابط جديد نماي ساختمان، داراي 3 سطح ايجابي، توصيه‌اي و سلبي است به اين معني كه عمل به بخشي از ضوابط از سوي سازنده‌ها، حكم الزام دارد. براي بخشي ديگر، حالت توصيه‌اي در نظر گرفته شده و ساير ضوابط نيز حكم «پرهيز» و عدم اجرا را دارد. در قالب مقرراتي كه شهرداري تهران براي نحوه طراحي و اجراي نماي ساختمان‌هاي جديد وضع كرده، مالكان پروژه‌هاي ساختماني بايد از به‌كارگيري رنگ‌هاي تند و غيرهماهنگ با نماي غالب ساختمان‌هاي محله، پرهيز كنند و همه تأسيسات فني نصب‌شده در بيرون و بام ساختمان را در برابر «ديدعمومي» استتار كنند. هم‎چنين استفاده از مصالح مقاوم در برابر فرسايش و آلودگي، يك الزام است و در مقابل، بايد از نصب علائم، نماد و مجسمه‌هاي اشاعه‌دهنده تفكرات ديني و ضد فرهنگي پرهيز شود.

مديريت شهري، براي تضمين اجراي ضوابط نما، عدول از حداقل‌هاي پيش‌بيني شده در ضوابط را جزو خطوط‌قرمز مربوط به پايان‌كار قرارداده به اين معني كه اگر «نما» با دستورالعمل‌ها تناسب نداشته باشد، پايان‌كار ساختماني صادر نخواهد شد.

درباره جزييات ضوابط نما، با سهيلاصادق، مديركل معماري و ساختمان شهرداري تهران گفت‌وگو كرده‌ايم كه در زير مي‌آيد: 

سال گذشته معاونت شهرسازي و معماري شهرداري تهران از تهيه پيش‌نويس ضوابط عام نماي ساختمان خبر داد. تدوين ضوابط نما در چه مرحله‌اي است و چه راهكاري براي انطباق اين ضوابط كه بخش تئوري كار محسوب مي‌شود با عملياتي شدن اين ضوابط پيش‌بيني شده است؟

يكي از مهم‎ترين وظايفي كه در طرح جامع و طرح تفصيلي جديد تهران و متعاقب آن در برنامه عملياتي 5 ساله شهرداري تهران تكليف شده است موضوع «ساماندهي و ارتقاي كيفيت سيما و منظر شهري در جهت احياي معماري و شهرسازي ايراني‌اسلامي» در مقياس كلان و «بهبود وضعيت نماي ابنيه شهر» در مقياس خرد است.

در اين راستا اداره كل معماري و ساختمان اقداماتي را به موازات يكديگر آغاز كرده است. اولين اقدام عملياتي در اين بخش تدوين مباني و اصول اوليه شامل تدوين «ضوابط عام نماي شهر تهران» است. اين ضوابط به مناطق 22 گانه ابلاغ شده و هم اكنون هم توسط اداره كل معماري و ساختمان نحوه اجراي آن كنترل مي‌شود. براي اجرايي شدن اين ضوابط كميته‌هاي نما در سطح مناطق پيش‌بيني شده كه از افراد متخصص در زمينه معماري و شهرسازي خصوصاً طراحي شهري تشكيل شده و در كنار مسؤولان منطقه كه در روند صدور پروانه ساختماني فعاليت مي‌كنند قرار مي‌گيرند و پشتيباني علمي و فني طرح‌ها را عهده‌دار هستند. دومين گام، برگزاري دوره‌هاي آموزشي به منظور آگاهي و ارتقاي دانش و سطح علمي پرسنل شهرداري تهران با بهره‌گيري از تجربيات استادان و متخصصان امر است. برنامه‌ريزي اين دوره‌هاي آموزشي تا پايان سال به‌صورت هفتگي به تفكيك مناطق تنظيم شده و تاكنون 6 دوره برگزار شده است.

ضوابط نما در چند بخش تدوين شده است و براساس آن سازندگان و طراحان نماي ساختمان به اجراي چه بايد‌ها و نبايدهايي ملزم شده‌اند؟

ضوابط عام نما شامل 3 مرحله كلي انضباط نما، نظم نما و انتظام نما است. اين ضوابط در 5 بخش شامل مصالح، ملحقات، تابلوها، پيش‌آمدگي و بازشو‌ها و بام تدوين شده است. مرحله نخست ضوابط يعني انضباط نما در 3 رده ايجابي (بايدها)، سلبي (نبايدها) و (توصيه‌ها) به جمع‌بندي رسيد. موارد سلبي شامل مواردي مي‌شود كه سازنده نبايد آن‌ها را اجرا كند. به‌عنوان مثال سازنده از استفاده از اشكال ناموزون، جانمايي برخي مجسمه‌ها كه به فرهنگ ما تعلق ندارد يا استفاده از برخي الگو‌ها و سبك‌هاي غيرمتعارف منع شده است.

موارد ايجابي ضوابط عام نما شامل چه مواردي مي‌شود؟

شامل مواردي مي‌شود كه طراح بايد در زمان طراحي به آن عمل كند كه در همان قالب «مصالح، ملحقات، پيش‌آمدگي، بازشو و بام» قرار مي‌گيرد. به‌طور مثال مقرر شده هرگونه پيش‌آمدگي مثل بالكن بايد در محدوده ملك قرار داشته باشد.

چرا محدود است؟

بهتر است به جاي محدود بگوييم اين ضوابط كلي است. علت آن هم اين است كه به هر حال براي شهري مانند تهران با چنين وسعتي كه هر منطقه آن يك شهر است و از ويژگي‌هاي متفاوت كالبدي، بصري، عملكردي، اجتماعي و اقتصادي برخوردار است بايد در مرحله اول به‌صورت كلي مواردي را كه بسيار به چشم مي‌خورد و با فرهنگ ما مغاير است اصلاح كرد تا بعد بر مبناي مطالعات دقيق‌تري كه انجام خواهد شد جزييات بيش‌تري را ارايه دهيم.

در اين مورد لازم است توجه شما را به اين نكته جلب كنم كه مهم‎ترين موضوعي كه بايد در طراحي ساختمان‌ها به آن‌توجه شود، اول شرايط اقليم خرد منطقه است كه در ابعاد بازشوها، ميزان پيش‌آمدگي‌ها، مصالح مصرفي و مواردي از اين قبيل تأثيرگذار است. دوم عملكرد ساختمان بايد مورد توجه قرار گيرد.

به‌طور مثال نماي ساختماني كه كاربري آن فروشگاه است با نماي ساختمان يك مدرسه متفاوت است. همين‌طور نماي يك ساختمان مسكوني با نماي يك ساختمان تجاري بايد متفاوت باشد در نتيجه يك ضابطه براي عموم ساختمان‌ها نمي‌تواند پاسخ‌گو باشد. به همين دليل ضابطه‌اي كه تدوين شده خيلي كلي است و خطوط كلي الزامات را بيان مي‌كند و در مراحل بعدي كامل‌تر خواهد شد.

در اصول طراحي شده چه ضوابطي براي نماي ساختمان بلندمرتبه الزامي عنوان شده است؟

مهم‎ترين موضوعي كه در مورد تك بناهاي بلندمرتبه بايد رعايت شود، توجه به هم‌جواري‌هاي آن است. يعني غير از موضوعاتي هم‎چون ظرفيت خيابان‌هاي همجوار و جمعيت‌پذيري بايد به همجواري‌ها و همسايه اين ساختمان‌ها توجه شود كه از نور، هوا و ديد مناسب محروم نشوند. در مورد طراحي نماي بناهاي بلندمرتبه هنوز ضابطه مشخصي تدوين نشده ولي معيارهايي در دست تهيه قرار دارد كه بر اساس آن معيار‌ها طرح‌ها ارزيابي شوند.

براي آن‌كه ضوابط نماي ساختمان ضمانت اجرا داشته باشد و به تعبيري نوعي عامل بازدارنده سازند، در اجرا نكردن ضوابط وجود داشته باشد آيا جريمه يا بسته تشويقي براي آن پيش‌بيني شده است؟

به صورت مشخص جريمه‌اي براي اجرايي نشدن ضوابط نما وجود ندارد اما فرايندي كه تعريف شده به كنترل طرح‌ها مي‌پردازد. به اين ترتيب كه طرح نما در كميته‌هاي نماي مناطق شهرداري بررسي مي‌شود و براساس مصوبه كميته پروانه ساختماني صادر مي‌شود. تأييد نقشه نماي ساختمان در اين كميته‌ها به منزله مهر تأييد نقشه نما است. پس از صدور پروانه ساختماني و اجراي عمليات ساختماني، بر نماي در حال ساخت نظارت و كنترل اعمال مي‌شود تا مشخص شود مطابق با نقشه‌ها پيش مي‌رود يا خير. در صورت رعايت نشدن نقشه نماي تأييد شده به مالك تذكرات لازم داده مي‌شود تا نماي ساختمان را مطابق نقشه‌هاي مصوب اجرا كند.

نظارت بر اجراي نما توسط شهرداري انجام مي‌شود يا سازمان نظام مهندسي؟

فعلاً توسط شهرداري اين نظارت انجام مي‌شود. سازمان نظام مهندسي فقط به صورت كلي بر هر مرحله از ساختمان نظارت دارد ولي اين‎كه آيا نماي اجرا شده با نقشه‌هاي مصوب تطبيق دارد يا خير هنوز ورود پيدا نكرده است.

اين نكته را اضافه كنم كه از آن‎جا كه اجرا نشدن نماي ساختمان به صورت اصولي جزو تخلف ساختماني احراز نمي‌شود صدور جريمه تخلف براي آن امكان‎پذير نيست اما مي‌توان از اهرم‌هايي براي الزام مالك به رعايت نقشه نما استفاده كرد. مثل اين‎كه تا زماني كه نقشه نماي اجرا شده اصلاح نشود پايان‌كار صادر نشود. به تعبير ديگر وقتي پروانه ساختماني صادر مي‌شود، مالك ملزم است زير نظر مهندس ناظر نقشه‌هاي مصوب ساختمان را اجرا كند. وقتي كه نقشه‌هاي نما مصوب مي‌شود در صورت عمل نكردن به نقشه نما شهرداري منطقه مي‌تواند گواهي عدم خلاف براي ساختمان صادر نكند چون از مفاد و نقشه‌هاي مصوبه تخلف كرده است.

اگر سازنده‌اي به تمامي ضوابط نما عمل كند و موارد توصيه‌اي را هم مدنظر قرار دهد بسته تشويقي مثل تراكم يا اعمال تخفيف در هزينه صدور پروانه ساختماني براي آن وجود دارد؟

براي اين مورد سازوكاري تعيين شده تا در مسير صدور پروانه ساختماني، نقشه‌هاي نما هم مانند ساير نقشه‌هاي معماري تأييد شود و پس از آن پروانه ساختماني صادر شود. در اين فرايند اگر سازنده‌اي به اجراي ضوابط نما اقدام كند در پرداخت عوارض ساختماني براي او تخفيف‌هايي در نظر گرفته مي‌شود ولي هنوز در دست رسيدگي است و نهايي نشده است.

تدوين سند تكميلي طرح جامع شهر تهران (برنامه راهبردي مديريت منظر شهري تهران) در چه مرحله‌اي قرار دارد؟

خوشبختانه طرح جامع تهران با اتخاذ رويكرد برنامه‌ريزي راهبردي كه دارد از يك قالب سنتي خارج شده و با نگاهي جديد توانسته علاوه بر توجه به اصل انعطاف‌پذيري در سياست‌گذاري، حوزه‌هاي جديدي هم‎چون حوزه‌هاي زيست‌محيطي و طراحي شهري را به قلمروي سياست‌هاي طرح وارد كند. در اين راستا، برنامه راهبردي طراحي شهري و مديريت منظر شهري تهران به تصويب شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران رسيده بنابراين تهيه سند مذكور الزامي قانوني براي شهر تهران به شمار مي‌آيد. بخشي از سند «برنامه راهبردي طراحي شهري و مديريت منظر شهري تهران» به‌عنوان سندي كه محتواي ديگر اسناد رسمي شهر را تكميل و تدقيق مي‌كند در سنوات گذشته تهيه شده و ادامه آن در برنامه سال جاري اداره كل معماري و ساختمان در جريان است.

منبع: سايت صما